5 yếu tố ảnh hưởng đến chi phí logistics

1. Cấu trúc vận tải

Sự khác biệt giữa các nền sản xuất lớn không nằm chủ yếu ở nhân công rẻ hay công nghệ hiện đại hơn mà ở cách tổ chức vận chuyển hàng hóa.

Tại Trung Quốc, cơ cấu ước tính gồm:

• Đường thủy nội địa: 30-35%
• Đường sắt: 20-25%
• Đường bộ: 40-45%

Trong khi đó, tại Việt Nam:

• Đường bộ: 75-80%
• Đường thủy nội địa: 15-18%
• Đường sắt: 1-2%

Xét về chi phí trên mỗi tấn/km:

• Xe tải: 100% (mốc chuẩn)
• Tàu hỏa: 30-40%
• Tàu sông: 10-20%

Cấu trúc này góp phần lý giải vì sao chi phí logistics/GDP của Trung Quốc khoảng 14%, trong khi Việt Nam dao động 16-20%. 

2. Hệ thống sông nội địa

Nhờ khai thác hiệu quả hệ thống sông Trường Giang - tuyến vận tải dài hơn 6.300 km, kết nối trực tiếp với Cảng Thượng Hải, tàu trọng tải lớn của Trung Quốc có thể đi sâu vào nội địa. Nhờ đó, nhà máy cách biển hàng nghìn kilomet vẫn duy trì chi phí logistics thấp. 

Việt Nam không thiếu tiềm năng. Hệ thống sông Hồng và đồng bằng châu thổ phía Bắc hoàn toàn có thể đóng vai trò tương tự trong chiến lược dài hạn.

3. Quy hoạch theo dòng hàng hóa

Khu công nghiệp được đặt gần sân bay, gần sông, đường sắt hoặc cảng nội địa sẽ tối ưu thời gian và chi phí logistics. Tuy nhiên, trong thực tế, các khu công nghiệp phụ thuộc chủ yếu vào xe tải, khiến chi phí vận chuyển có thể cao hơn 30-200% tùy ngành và quy mô.

4. Hệ thống cảng phân tầng

Trung Quốc vận hành hệ thống cảng theo cấu trúc phân tầng:

• Cảng mẹ quốc tế như Cảng Thượng Hải, Cảng Ninh Ba, Cảng Thâm Quyến
• Cảng sông nội địa
• ICD - cảng cạn nằm sâu trong đất liền
  

Một container có thể di chuyển hàng nghìn kilomet bằng sà lan hoặc tàu hỏa trước khi ra biển. Cấu trúc này giúp phân bổ chi phí hợp lý theo quãng đường, tạo lợi thế quy mô cho toàn bộ chuỗi sản xuất.

5. Vai trò của đường sắt hàng hóa

Với hơn 150.000 km đường sắt, các đoàn tàu hàng của Trung Quốc có thể chở 3.000-10.000 tấn, tương đương 100-300 xe tải. Quy mô lớn tạo ra lợi thế kinh tế theo quy mô; chi phí giảm theo cấp số nhân.

Những gợi mở cho doanh nghiệp Việt Nam

Việc quy hoạch và nâng cấp mạng lưới vận tải đa phương thức là một quá trình dài hạn ở cấp độ quốc gia. Tuy nhiên, đối với doanh nghiệp sản xuất, chi phí logistics hoàn toàn có thể được tối ưu ngay từ bước lựa chọn địa điểm đầu tư.

Những khu công nghiệp có khả năng kết nối trực tiếp với hệ thống quốc lộ, cao tốc, đồng thời nằm gần sân bay, tuyến đường sắt, hệ thống sông lớn hoặc cảng biển sẽ giúp doanh nghiệp giảm đáng kể chi phí vận chuyển và tạo lợi thế cạnh tranh bền vững trong chuỗi cung ứng bất kể biến động giá nhiên liệu hay chi phí đường bộ. Trong dài hạn, khi mạng lưới vận tải đa phương thức tiếp tục được nâng cấp, các dự án sở hữu vị trí chiến lược cũng sẽ duy trì lợi thế tối ưu chi phí logistics.